Na Półwyspie Popielniańskim, otoczonym czterema jeziorami Mazur, działa od ponad 60 lat placówka naukowa, która łączy badania nad ochroną rodzimych ras zwierząt z edukacją przyrodniczą. Stacja Badawcza PAN w Popielnie to miejsce, gdzie można spotkać koniki polskie pasące się na wolności, zobaczyć z bliska jelenie szlachetne i poznać historię programów hodowli zachowawczej. Dla osób szukających czegoś więcej niż typowe zoo – to połączenie nauki, przyrody i mazurskiego krajobrazu.

Historia hodowli koników polskich na Mazurach

Wszystko zaczęło się w 1936 roku, kiedy profesor Tadeusz Vetulani postanowił odtworzyć hodowlę konia typu tarpan – europejskiego dzikiego konia, który wymarł na początku XIX wieku. Odnalazł kilka osobników będących potomkami dzikich leśnych koni i osiedlił je w Puszczy Białowieskiej. Podczas II wojny światowej Niemcy, zainteresowani tą hodowlą, wywieźli zwierzęta do Niemiec, ale po wojnie udało się je sprowadzić z powrotem.

W 1955 roku hodowlę przeniesiono do dawnego majątku w Popielnie, gdzie powstał Zakład Doświadczalny Instytutu Genetyki i Hodowli Zwierząt PAN. Od tamtej pory koniki polskie żyją tu na wolności, rozmnażają się naturalnie i stanowią jeden z najważniejszych stad zachowawczych w kraju. Od 2016 roku stacja należy do Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN w Olsztynie.

Nazwa miejscowości Popielno prawdopodobnie pochodzi od zajęcia dawnych osadników – popiełarstwa, czyli wytwarzania z drewna popiołu drzewnego i potażu (węglanu potasu). Wieś założono w XVII wieku.

Co można zobaczyć w Stacji Badawczej

Zaraz po przekroczeniu bramy ośrodka witają odwiedzających koniki polskie, sarny i jelenie. Te niewielkie konie o charakterystycznym myszowatym umaszczeniu pasą się swobodnie – w staniach przebywa prawie 80 osobników, a na wolności można spotkać cztery tabuny składające się z ogiera i klaczy. Nie każdy wie, że pochodzenie konika polskiego do dziś budzi dyskusje – jedni uważają, że ich przodkiem jest tarpan, inni traktują je jako potomków krzyżówki tarpana z innymi rasami.

Poza konikami w zagrodach żyje kilkadziesiąt jeleniowatych: jelenie szlachetne, daniele i rzadkie chińskie jelenie milu. Stacja prowadzi też hodowlę bydła ras zachowawczych – polskiej czerwonej i nizinnej czarno-białej. Wszystkie te zwierzęta to część programu ochrony różnorodności biologicznej, który realizuje Polska Akademia Nauk.

Od lat pięćdziesiątych XX wieku trwa tu również program aktywnej ochrony bobra. Do niedawna w Popielnie mieszkał Brutus – rzadko spotykana hybryda bizona i bydła, która zmarła śmiercią naturalną w 2021 roku.

Muzeum w zabytkowym spichlerzu

W XVIII-wiecznym spichlerzu mieści się muzeum prezentujące ponad 50-letni dorobek stacji. Ekspozycja obejmuje ogromną kolekcję poroży, szkielety i preparaty zwierząt, zdjęcia dokumentujące historię badań, a także wozy i sanie zaprzęgowe z różnych epok. To dobre miejsce, żeby zrozumieć skalę prac naukowo-badawczych prowadzonych przez dziesięciolecia.

Ścieżki przyrodnicze przez puszczę

Na terenie stacji wytyczono dwie ścieżki edukacyjne – jedną o długości 10 km, drugą 6 km. Obie koncentrują się na bogactwie świata roślin i prowadzą przez leśny park przylegający do zabudowań. To dobra opcja dla tych, którzy chcą połączyć obserwację zwierząt ze spacerem po Puszczy Piskiej.

Park dworski w Popielnie pochodzi z XIX wieku, a w XX wieku został przekształcony przez pracowników stacji badawczej Uniwersytetu w Królewcu, którzy założyli między innymi alpinarium.

Dla kogo jest Stacja Badawcza w Popielnie

To miejsce sprawdzi się przede wszystkim dla rodzin z dziećmi zainteresowanych przyrodą – kontakt ze zwierzętami jest tu bliższy niż w typowym zoo, a przewodnicy potrafią opowiedzieć mnóstwo ciekawostek o zachowaniach poszczególnych gatunków. Dla dorosłych pasjonatów biologii i ochrony przyrody to okazja, żeby zobaczyć efekty długofalowych programów hodowli zachowawczej.

Stacja przyjmuje również grupy zorganizowane, zwłaszcza szkoły na zielonych szkołach i koloniach letnich – dla nich przygotowane są specjalne programy edukacyjne.

Jak dojechać do Popielna

Stacja położona jest na Półwyspie Popielniańskim, między jeziorami Śniardwy, Bełdany, Mikołajskie i Warnołty, około 8 km na południe od Mikołajek. Można tu dotrzeć na dwa sposoby.

Pierwszy to prom samochodowy kursujący ze wsi Wierzba do Popielna – przeprawa trwa około 10 minut. Drugi wariant to objazd jeziora Bełdany samochodem przez Ruciane-Nida i Wejsuny. Ta trasa prowadzi przez piękne lasy i daje przedsmak tego, co czeka na miejscu. Przy zabudowaniach stacji można zaparkować samochód.

Informacje praktyczne – godziny i ceny

Adres: Popielno 25, 12-220 Ruciane-Nida
Telefon: (87) 423 15 19
E-mail: [email protected]
Strona: www.popielno.pl

Ważna informacja: Ze względu na zmiany w profilu działalności instytucji warto przed wizytą skontaktować się telefonicznie i uzgodnić szczegóły zwiedzania. Niektóre źródła wskazują na ograniczenia w przyjmowaniu turystów indywidualnych, dlatego wcześniejsze ustalenie terminu i dostępności jest konieczne.

Teren stacji obejmuje około 1800 hektarów, więc warto zaplanować co najmniej 2-3 godziny na spokojne zwiedzanie z przewodnikiem. Do Stacji należy także Leśnictwo Doświadczalne Kończewo w Puszczy Piskiej, gdzie również realizowane są prace naukowo-badawcze.

Bliskość największych jezior Mazur sprawia, że wizytę w Popielnie łatwo połączyć z innymi atrakcjami regionu – Mikołajki są oddalone o kilka kilometrów, a szlaki wodne Wielkich Jezior Mazurskich przebiegają tuż obok.