Muzeum Mazurskie w Szczytnie to jedno z ciekawszych miejsc, gdzie można poznać prawdziwą historię i kulturę Mazur. Mieści się w budynku ratusza miejskiego z lat 30. XX wieku, a jego dziedziniec od zachodu zamykają zrewitalizowane pozostałości średniowiecznego zamku krzyżackiego. To właśnie tam, wśród gotyckich murów i w salach wypełnionych tysiącami eksponatów, rozpoczyna się podróż przez wieki historii tego regionu.

Historia muzeum i jego siedziby

Muzeum powstało w 1945 roku, tuż po zakończeniu II wojny światowej. Jego organizatorem był Walter Późny, pierwszy polski starosta powiatowy, który zdołał zabezpieczyć ocalałe zbiory dawnego niemieckiego Heimatmuseum założonego w 1925 roku. To dzięki jego zaangażowaniu eksponaty nie uległy rozproszeniu ani zniszczeniu przez wojska radzieckie, które zajęły miasto w lutym 1945 roku.

Początkowo muzeum mieściło się w zamku krzyżackim. W 1947 roku przeniesiono je do ratusza miejskiego wzniesionego w 1936 roku, gdzie wydzielono trzy sale o powierzchni 250 m². Z czasem powierzchnia ekspozycyjna systematycznie rosła. W połowie lat 70. XX wieku osiągnęła już 1400 m². Obecnie muzeum funkcjonuje jako oddział Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie i jest instytucją samorządu województwa warmińsko-mazurskiego.

Ratusz w Szczytnie został zbudowany w miejscu rozebranego wschodniego skrzydła średniowiecznej warowni krzyżackiej. Jego czterdziestosześciometrowa Wieża Juranda to jeden z charakterystycznych punktów w panoramie miasta.

Co zobaczysz w muzeum – stałe ekspozycje

Muzeum gromadzi około 4,5 tysiąca muzealiów podzielonych na kilka działów tematycznych. Największą atrakcją jest bez wątpienia dział etnografii, gdzie zgromadzono imponującą kolekcję przedmiotów dokumentujących życie codzienne Mazurów.

Najstarsze eksponaty pochodzą z końca XVIII wieku i pierwszej połowy XIX wieku. Wśród nich znajdziesz tradycyjne mazurskie meble – szafy ubraniowe z ciekawymi zapiskami gospodarskimi po wewnętrznej stronie drzwi, skrzynie posażne, ławy i zydle. Szczególnie interesująca jest kolekcja ludowych mazurskich kafli piecowych – malowanych i reliefowych, wytwarzanych w wiejskich warsztatach od XVIII do połowy XIX wieku.

W dziale etnografii prezentowane są również tkaniny dekoracyjne i użytkowe, sprzęt tkacki, narzędzia rzemieślnicze oraz sprzęty domowe i gospodarskie. Ekspozycja wykracza poza dziedzictwo rdzennych Mazurów – można tu zobaczyć również ślady osadnictwa ludności z Wileńszczyzny i Kurpiów, która napłynęła na te tereny po II wojnie światowej.

Od pradziejów do współczesności

Główna wystawa stała nosi tytuł „Historia Szczytna i okolic. Od pradziejów do współczesności” i rozpoczyna się w zrewitalizowanych pozostałościach zamku krzyżackiego. Pradzieje sięgają tu czasów neolitu, a liczne znaleziska archeologiczne pochodzą z epok brązu i żelaza, czasów starorzymskich i wczesnego średniowiecza.

Epoka krzyżacka prezentowana jest w zainscenizowanych wnętrzach gotyckiego zamku. W kolejnych częściach wystawy można prześledzić historię Szczytna od czasów Hołdu Pruskiego aż do pierwszej połowy XX wieku. Dział zbiorów artystyczno-historycznych gromadzi zabytki sztuki sakralnej z XVIII i XIX wieku, rzemiosła artystycznego oraz przemysłu regionalnego.

Muzeum posiada także dział numizmatyczny, zbiory przyrodnicze oraz kolekcję pomocy naukowych – dokumenty, kroniki, dyplomy, fotografie i fotogramy przekazane z instytucji i zakładów pracy ze Szczytna i okolic, które zostały zlikwidowane. W zbiorach kartograficznych znajdują się również starodruki i księgozbiór muzeum.

Nie każdy wie, że wojska radzieckie, które zajęły Szczytno w lutym 1945 roku, oszczędziły zamek i jego zbiory. Mimo że miasto doznało dużych zniszczeń, muzealia przetrwały wojnę niemal w całości.

Wystawy czasowe i działalność edukacyjna

Oprócz stałych ekspozycji muzeum regularnie organizuje wystawy czasowe poświęcone różnym aspektom dawnego i współczesnego życia regionu Mazur. Instytucja jest bardzo aktywna – prowadzi lekcje muzealne dla szkół i bierze udział w lokalnych wydarzeniach kulturalnych, takich jak Dni Wileńskie na Mazurach czy Mazurski Jazz-Jarmark.

W 1995 roku utworzono Towarzystwo Przyjaciół Muzeum w Szczytnie, które wspiera działalność placówki i pomaga w organizacji różnych przedsięwzięć kulturalnych.

Dla kogo jest to miejsce

Muzeum Mazurskie to miejsce dla każdego, kto chce poznać prawdziwą historię i kulturę Mazur. Rodziny z dziećmi znajdą tu wiele ciekawych eksponatów – od średniowiecznych mieczy i zbroi po tradycyjne stroje ludowe i narzędzia codziennego użytku. Dzieci mogą zobaczyć, jak wyglądało życie na mazurskiej wsi przed wiekami.

Miłośnicy historii docenią bogatą kolekcję archeologiczną i szczegółowe opracowanie dziejów regionu od czasów prehistorycznych po wiek XX. Osoby zainteresowane etnografią i kulturą ludową znajdą tu jedną z najciekawszych kolekcji mazurskich mebli i kafli piecowych w regionie.

Warto zajrzeć tu także w deszczowy dzień – zwiedzanie zajmuje od godziny do dwóch godzin, w zależności od tego, jak dokładnie chcesz poznać poszczególne ekspozycje. Muzeum to również dobry punkt wyjścia do zwiedzania Szczytna – stąd niedaleko do pozostałości zamku krzyżackiego i innych atrakcji miasta.

Informacje praktyczne – godziny otwarcia i dojazd

Muzeum Mazurskie w Szczytnie mieści się przy ulicy Sienkiewicza 1, w centrum miasta, w budynku ratusza. Godziny otwarcia różnią się w zależności od sezonu. W sezonie letnim (od maja do września) muzeum jest czynne od wtorku do niedzieli w godzinach 9:00-17:00. Po sezonie (od października do kwietnia) godziny są nieco krótsze – 9:00-16:00. W poniedziałki muzeum jest nieczynne.

Dojazd do Szczytna nie sprawia problemów. Miasto leży przy drodze krajowej nr 53 łączącej Olsztyn z Szczytnem i dalej z Piską oraz Ełkiem. Z Olsztyna można dojechać samochodem w około 45 minut. Szczytno ma również połączenia autobusowe i kolejowe z głównymi miastami regionu.

Kontakt z muzeum: telefon +48 89 624 24 37, e-mail: [email protected]. Więcej informacji można znaleźć na stronie internetowej: szczytno.muzeum.olsztyn.pl

Planując wizytę, warto wcześniej skontaktować się z muzeum, aby upewnić się co do aktualnych godzin otwarcia i dostępności zwiedzania z przewodnikiem. Muzeum oferuje również możliwość organizacji lekcji muzealnych dla grup zorganizowanych.